Eskiden kayık sefalarının yapıldığı, şarap cenneti, balık merkezi olarak geçen ama sonradan çeşitli nedenlerden unutulan Samatya, son günlerde yeniden yükselişe geçti. Balıkçıları, meyhaneleri, dizilere set olan kebapçılarıyla semt, günümüzde de gastronomi merkezi olmaya aday
Eski bir balıkçı semti, Samatya. Bizans ve Osmanlı zamanında görkemli günler yaşamış. Bugünse hâlâ derin tarihinden izler taşıyor. Türkü, Ermenisi, Rumu, Yahudisi birlikte yaşamış Fatih'e bağlı bu ufacık semtte. Sokaklarından farklı diller yükselmiş yıllar yılı. 6-7 Eylül olaylarından sonra ise göçe yenik düşmüş. Bir de önüne 22 kilometrelik sahil şeridi yapılınca, iyice unutulmaya yüz tutmuş. Oysa Madam Eleni'nin el emeği göz nuru kıyafetlerinin çokça konuşulduğu, Bedros Usta'nın hazırladığı mezelerin tadına doyum olmadığı günlerde herkes Samatya'nın yolunu tutarmış. Sonra unuulmuş. Ama bugünlerde yine bir hareketlilik yaşanıyor Samatya sokaklarında. Evet, İkinci Bahar dizisiyle yıldızı tekrar parlamıştı. Ali Haydar'ın kebapçısı bir döneme damgasını vurmuştu. Geçtiğimiz haftalarda ABD Başkan Yardımcısı Joe Biden, Türkiye ziyaretinde uğradı semte. Önce Samatya Manavı'ndan meyve aldı. Hatta manavın 30 yıllık sahibi Sadık Bey'in söylediğine göre ona kartını verdi ve Beyaz Saray'a davet etti. Ardından Namlı Şarküteri'ye geçti. Buradan da bal, peynir aldı. Son olarak Uma Thurman'ın da bir dönem ziyaret ettiği Develi'de mükellef bir sofra dizdi. Ve Joe Biden'lı Samatya, tekrar manşetlere taşındı. Daracık sokakları, taş evleri, güler yüzlü esnafıyla doğal bir film platosunu andıran Samatya'ya en son ne zaman uğradınız bilmiyorum, ama Türkiye'nin en güzel ufak meydanlarında oturup kahve içmek, meyhanelerinde rakı demlenip, meze yemek ya da sadece buram buram nostalji kokan sokaklarında yürümek için bile buraya gitmeye değer.
ÖNCE TARİH
Samatya'da Ermeniler, Rumlar, Yahudiler ve Türkler bir arada yaşadı, dedik. Elbette tüm bu mozaik yapılara da yansımış. İstanbul'da ayakta kalan en eski dini yapıyı görmek istiyorsanız, istikamet Samatya olmalı. Doğu Roma döneminde inşa edilen Studios Manastırı ya da İmrahor Camii'nde bir dönem 700 kadar keşiş yaşamış. Devrin en büyük teoloji merkezi olan manastırda hazırlanan el yazmalarının tarihteki önemi tartışılamaz. Ama Studios dışında Ağa Hamamı, Ayios Minas Kilisesi, Surp Anarad Higutyun Kilisesi, Mirza Baba Tekkesi gibi daha birçok tarihi yapı var Samatya'da.
KEBAPÇILAR DA İDDİALI
Balıkçı semti olsa da iddialı kebap lokantaları da yok değil. O halde keşfe ABD başkan yardımcısı ve Uma Thurman dahil pek çok kişinin de müdavimi olduğu Develi Kebap'tan başlayalım. Dört katlı ve semtteki pek çok restoranın aksine büyük bir yer burası. Üst katlardaki salonlardan hem Samatya Meydanı'nı hem de Marmara Denizi'ni seyre dalıyorsunuz. İstanbul'da Etiler, Kalamış, Florya dahil pek çok yerde şubesi olmasına rağmen mekanın sahibi Arif Develi, tüm gününü Samatya'da geçiriyor. İstanbul'da en sevdiği semt olduğu için şehirdeki ilk şubesini burada açmış. Peki ama burada ne yemeli? İster fıstıklı kebabı deneyin, ister Ali Nazik isteyin ama mutlaka ardından mideye fıstıklı baklava indirin derim. İmirzalioğlu'nun da müdavimi olduğu gevurdağı salatası ise Develi'nin olmazsa olmazlarından. Hemen Develi'nin karşısındaki Ali Haydar ise İkinci Bahar'ın çekildiği yer. Şefi, dizide Şener Şen'in canlandırdığı Ali Haydar'ın ta kendisi sanki. Adını sorunca da "Ali Haydar," yanıtını veriyor. Her gün 11.00'de kapılarını açan mekan, 24.00'e kadar servis veriyor. İçeride bir ocak başı var. Restoran dizidekinin aynısı. Kapıdan içeri girince, sizi diziden posterler karşılıyor. Namı diğer Ali Haydar Usta'ya ne yememiz gerektiğini soruyorum. "Üçü bir yerde," diye ısrar ediyor. Adana,
KÜÇÜK PARİS
Samatya'nın lakaplarından biridir Küçük Paris. Semtte bu adı yaşatan bir de mekan bulunuyor. Hem meyhane hem de birahane burası. 1958'de Samatya'ya yerleşen Tezel kardeşler tarafından işletiliyor. Meyhanecilik onlara babadan miras kalmış. "Dükkanlarımızın kapılarını kilitlemezdik, birbirimize rahatlıkla emanet ederdik," diye anlatıyorlar eski günleri. Onlarla sohbet için bile buraya gitmeye değer. Samatya'nın canlı özeti gibiler. Buranın spesiyali ise köfte, piyaz ve patates. "Aman ne var bu mönüde?" diye hayıflanmayın, gidin tadın ondan sonra yorum yapın...
MEYHANE ADABI DEVAM EDÄ°YOR
Samatya, meyhane adabının devam ettiği nezih yerlerden biri. Meyhane adabı nedir? Kavganın çıkmadığı, gelenlerin oturmasını kalkmasını bildiği, içki masasına futbol, politika sohbetinin taşınmamasıdır meyhane adabı. İşte buranın müdavimleri de tam bu tanıma uyan kişiler. Meyhaneler arasında en popüleri Kuleli Meyhanesi. Dekorasyonu yalın. İki katlı mekanda alt katta beş-altı masa ve üst katta da yine beş-altı masa bulunuyor. Sigara içmek isteyenler için de kapı önüne bir-iki masa atılıyor. Kuleli'de Rum ve Ermeni mezelerini tadabilirsiniz. Balık çorbası, hamsi pazı sarma, asma yaprağında sardalye mezelerden sadece bazıları. Etseverler için de mönüde biriki seçenek bulunuyor. Ballı muz, yoğurt tatlısı ve fırında helva ise spesiyal tatlıları. Kuleli'nin eski müdürü Naim Akça'nın açtığı Samatya Balık Evi de semtin popüler meyhanelerinden biri. Müdavimleri arasında gazeteciler ve semt yakınlarındaki hastaneden gelen doktorlar da var. Mönüde ise acılı ezme, haydari, hamsi kokteyli, kalamar dolma gibi lezzetler sıralanmış. Üç katlı mekan neredeyse her akşam doluyor. Forsa Balık ise semtin en görkemli yapılarından biri. Terasından Marmara Denizi'ni seyredebiliyorsunuz. Balık çorbası iddialı. Ambiyans diğer mekanlardan biraz farklı. Daha modern bir atmosfer için tercih edilebilir.
ESKİ BİR BALIKÇI KASABASI
Aslında Samatya bir balıkçı kasabası. Adı da Yunanca kum anlamına gelen Psomatia'dan geliyor. Yazları kayık sefaları yapılırmış bir dönem burada. Geceleri ise rakı-balık demlenirmiş sakinler. Günümüzde kayık sefası sona erse de rakı-balık keyfi hâlâ devam ediyor. En çok da öğrenciler ve bazı sinema oyuncuları buraya geliyor. Hepsinin gelme nedeni elbette farklı. Kimi eğlenmek için düşüyor Samatya yollarına. Kimi içip efkarını dağıtmak için. Samatya'nın meyhaneleri özellikle de hafta sonları kadeh tokuşturma sesleriyle yankılanıyor. Fonda da canlı fasıl müziği oluyor. Samatya'da en çok da deniz ürünleri yeniyor. Bir dönem Ermeni ve Rum ustaların hazırladığı mezeler dillere destanmış. Hatta bir zamanlar buradaki restoranlarda, adeta çiroz sergisi olurmuş. Günümüzde unutulmaya yüz tutan kurutulmuş çirozlar, Samatya'da eksik olmazmış. Karidesler ise sokakta kestane misali kese kağıtlarında satılırmış. Bugün de Uğur Dündar ve Cem Yılmaz gibi isimlerin semte balık yemek için uğramasının altında, kuşkusuz tarihten günümüze taşınan balık yeme kültürü geliyor.
MEYDANDAKİ BALIKÇILAR
Ufacık bir meydanı var Samatya'nın. Ve bu meydanda yan yana dizilmiş midyeciler, balık ekmekçiler... Ama rekabet yok, zaten neredeyse hepsi akraba. Öztürk Kardeşler, Yunus Balıkçılık, Kümbet Restaurant.... Hepsinde mönüler de fiyatlar da aşağı yukarı aynı. Mavi beyaz dış cephesiyle dikkat çeken Küçük Ev, günün her saati dolu oluyor. Karadeniz mezgit, sarıkanat, hamsi mönüde geniş balık seçenekleri var. Buralarda yaklaşık 15-20 liralık mönüler yemeniz de mümkün. Meydandaki restoranlar diğerlerine oranla daha ucuz. Örneğin turuncu renkleriyle dikkat çeken Turuncu'da balık çorbası, balık ekmek ve içecekten oluşan uygun fiyatlı mönüler hazırlanmış.
İLK YÜZME KULÜBÜ
Samatya'nın bir başka tarihsel önemi ise kuşkusuz ilk yüzme ve kürek spor kulübü olan Refii Deniz Spor'un burada olması. Celal Bayar'ın oğlu Refii Bayar tarafından kurulan bu kulüp, semti daha da zengin kılmış yıllar boyunca. O yıllarda semt bir de 'şarapçılar cenneti' ve 'balık merkezi' olarak anılırmış. En büyük rakibi Kumkapı'dan farklı olarak burada mezeleri Karadenizli ustalar değil Ermeni ve Rumlar hazırlarmış. Böylece çiroz, topik, uskumru dolması gibi tatlar da burada efsaneleşmiş.
YAPMADAN DÖNMEYİN
- Kuleli'de karides güvece ekmek bandırmadan, ev yapımı vişne likörünün tadına bakmadan dönmeyin.
- Köfte-piyaz ikilemesini bir de Küçük Paris'te tadın.
- Meydandaki Yunus Balıkçılık'tan yemeye hazır soslu hamsiyi alıp evde kendi çilingir sofranızı kendiniz hazırlayın.
- Eski bir Ermeni evinde hizmet veren Günbilir Balık Restaurant'ta sıcak pilaki, midye dolma, topik yemeden dönmeyin.
- Ali Haydar'da ocak başına oturup, kebap ziyafeti çekin.
- Develi'de ister fıstıklı kebap, ister soğan kebabı yiyin.
- Mümkünse semte trenle gidin. İstasyonun da havasını hissedin.
- Namlı Şarküteri'den pastırma alın.
- Sedir Restaurant'ın terasında içli köfte, humus ısmarlatın. Yemek ziyafetini künefeyle sonlandırın.
DOÄžAL FÄ°LM PLATOSU
Samatya için 'doğal bir film platosu' yakıştırmasını yapmak yanlış olmaz. Türkan Şoray'lı, Şener Şen'li İkinci Bahar dizisinin seti olan Samatya'da; Yavuz Turgul Gönül Yarası'nın, Nuri Bilge Ceylan ise Üç Maymun'un bazı sahnelerini çekti. Ayrıca Ezel'in de bazı sahneleri yine burada çekildi. Zaten esnaf ve semt sakinleri çok alışık ünlü görmeye, kameraya çıkmaya. Neredeyse hepsinin göründüğü bir dizi ya da film var. Övüne övüne anlatıyorlar rollerini.
ÜNLÜ SAKİNLERİ
Samatya, ünlülerin çekim ya da yemek için geldikleri bir yer artık. Özellikle magazinden uzak ve sakin olduğu için tercih ediyormuş kimi şöhretler burayı. Örneğin doğma büyüme bir Samatyalı olan Uğur Dündar, sık sık yemek için buraya geliyormuş. Aydın Boysan, Fatma Girik de Samatyalı diğer ünlüler. Cem Yılmaz, teknesinin adını bile Samatya koymuş. Bir de Kenan İmirzalioğlu, Türkan Şoray, Sibel Can gibi sonradan keşfedenler var. Uğur Dündar, Kuleli Meyhane'nin müdavimi. Uğur Yücel ve Kenan İmirzalioğlu ise Develi'nin yolunu tutuyor zaman zaman. İkinci Bahar'a adını veren kebapçınınsa şehir dışından bile müdavimleri var.
KAYNAK SABAH GAZETESÄ°
